Kolebka pierwszego polskiego wydruku

Wrocław to pod wieloma względami miasto wyjątkowe w skali kraju. Długo można by pisać o jego niezwykłościach, bogatej i zawiłej historii oraz niezaprzeczalnym uroku. Jedno osiągnięcie wrocławian jest szczególnie warte wzmianki.

Wrocław to pod wieloma względami miasto wyjątkowe w skali kraju. Długo można by pisać o jego niezwykłościach, bogatej i zawiłej historii oraz niezaprzeczalnym uroku. Jedno osiągnięcie wrocławian jest szczególnie warte wzmianki.

Wrocław, jakiego nie znacie

Wrocławskie przedsięwzięcia kulturalne czy artystyczne już od lat zyskują sobie rzesze zwolenników, a widoki charakterystycznych budynków z czerwonej cegły, strzelistych wież kościołów, poprzecinanej rzeką starówki z licznymi wyspami czy zachwycającego cmentarza żydowskiego mogłyby stanowić atrakcyjny materiał graficzny do niejednego kalendarza. Nieco mniej znanym faktem są wrocławskie tradycje drukarskie. Ale po kolei. 

Nieco historii

Początki drukarstwa i księgarstwa na ziemiach polskich sięgają połowy XV wieku. Pierwszym odnalezionym dotąd dokumentem, wydrukowanym na ziemiach Królestwa Polskiego, jest kalendarz na rok 1474, pochodzący z krakowskiej drukarni Kaspera Straubego (drukowany prawdopodobnie w roku 1473). Po wynalezieniu przez Jana Gutenberga ruchomej czcionki sztuka typograficzna szybko rozprzestrzeniała się po Europie. Polska była dziewiątym krajem, do którego dotarli drukarze z Niemiec, wędrujący w poszukiwaniu miejsc, gdzie mogliby założyć i prowadzić swoje oficyny. Pierwsze warsztaty drukarskie z reguły funkcjonowały raczej krótko, około kilku lat, a ich produkcja nie była imponująca. Już w tamtych czasach polscy autorzy drukowali też swoje pierwsze książki w drukarniach w całej Europie.

Historyczny kalendarz – dzieło drukarni pierwszego polskiego drukarza

Za pierwszego drukarza na ziemiach polskich uważany jest wspomniany wcześniej Kasper Straube, który przybył do Krakowa z Bawarii. Jego drukarnia funkcjonowała w mieście w latach 1473–1477. Spod jego krakowskiej prasy wyszły cztery druki: Almanach Cracoviense ad annum 1474 (czyli właśnie kalendarz ścienny), Opus restitutionum (dzieło o lichwie i odszkodowaniach) Franciszka de PlateaExplanatio in psalterium (Wykład psałterzaJana Turrecrematy oraz Opuscula – utwory teologiczne św. Augustyna z Hippony. Jak widać, wszystkie te dzieła wydrukowano po łacinie. Natomiast pierwszy dokument w języku polskim został wydrukowany we Wrocławiu, 35 lat po wynalezieniu druku, czyli w 1474 roku, przez niejakiego Kaspera Elyana. 

„Ojciec” pierwszego polskiego wydruku

Kasper Elyan, znany też jako Caspar Elian lub Helian, był kanonikiem kapituły katedralnej we Wrocławiu. Wykształcenie w zakresie sztuk wyzwolonych i prawa kanonicznego zdobył na studiach w LipskuKrakowie i Erfurcie. W 1455 został bakałarzem. W 1461 immatrykulował się w Krakowie, a kilka lat później wstąpił na wydział prawa w Erfurcie. Prawdopodobnie po ukończeniu studiów udał się do Kolonii, gdzie nauczył się drukarstwa. W 1470 r. wrócił do kraju i przy finansowej pomocy kapituły wrocławskiej założył we Wrocławiu Drukarnię Świętokrzyską, która zaczęła działać od 1475 roku. W tym samym roku wyszły spod jego prasy pierwsze dwa druki religijne. Główną tematyką Elyanowych druków były treści kościelne, przeznaczone do użytku duchowieństwa, jak dzieła Tomasza z Akwinu czy Jana Gersona. Wydał też statuty synodalne biskupów wrocławskich, zawierające teksty trzech polskich modlitw codziennych: Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Wierzę w Boga. W sumie Elyan wydrukował około dziewięciu dzieł, a jedynym świeckim wyjątkiem spośród nich jest Fadecja Poggia (Facetiarum liber Joannesa Poggiusa) z roku 1482.

Kto zapewni kalendarze? Drukarnia Kid oczywiście!

Drukarnia Świętokrzyska była prowadzona do 1482 r. W tym czasie Elyan udał się w podróż do Rzymu, gdzie bawił trzy lata. Zmarł najprawdopodobniej w drodze powrotnej do kraju. Przed wyjazdem do Italii oddał drukarnię w depozyt mieszczaninowi Janowi Klugemu – jednak dalszych informacji o tłoczni Elyana po roku 1483 nie ma. Szczęśliwie we Wrocławiu pozostały tradycje drukarskie – i także dziś w mieście z powodzeniem można sobie wydrukować książkę w dowolnym nakładzie czy piękne kalendarze – choćby i z widokami zacnej wrocławskiej starówki. Drukarnia Kid już się o to postara!

Szanowna Użytkowniczko, Szanowny Użytkowniku, zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres. Zgoda Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Etnosystem.pl Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych oraz danych lokalizacyjnych generowanych przez Twoje urządzenie, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno. Jeśli nie chcesz wyrazić zgody kliknij „Zamknij”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych do śledzenia statystyk Google Analytics czy wyświetlania Ci dedykowanych reklam.
Więcej informacji Przejdź do serwisu Zamknij