World Music na Podhalu (i nie tylko)

Spis treści

World music obecne jest także na południowych terenach Polski. Czy zastanawialiście się kiedyś nad ilością tradycji w folku Zakopower i Golec uOrkiestra? Dowiecie się z tego artykułu.

ZAKOPOWER


Zespół Zakopower został założony przez skrzypka Sebastiana Karpiela – Bułeckę w 2004 roku. Trzon zespołu stanowią cenieni na Podhalu muzycy, grający tradycyjną, góralską muzykę. Sebastian Karpiel - Bułecka (14.05.1976) – (śpiew, skrzypce, koza), jest z wykształcenia architektem. Bartek Kudasik (11.07.1972) – (śpiew, skrzypce), z wykształcenia jest etnologiem, prowadzi Gminny Ośrodek Kultury w Białym Dunajcu i jak sam przyznaje:  „To dla mnie bardzo ważna praca, robię coś dla lokalnej społeczności. Na razie godzę to z coraz częstszymi wyjazdami. Ale jak się zorientuję, że przez Zakopower brakuje mi czasu na porządne prowadzenie ośrodka, to zrezygnuję z GOK-u. Dla dobra mieszkańców Białego Dunajca, którzy przecież mają prawo ode mnie oczekiwać, że zaangażuję się całym sercem w sprawy ich wsi.” (Bartłomiej Kuraś, „Dzisiok my som trendy – Zakopower z Zakopanego”, Gazeta Kraków, czerwiec 2005)

Wojtek Topa (11.08.1968) –  (śpiew, skrzypce), jest wyśmienitym lutnikiem. Sam mówi tak: „Granie graniem, ale skrzypce ktoś musi robić. Na razie wszystko godzę i jeszcze nie muszę stawać przed trudnym wyborem.” (ibidem)

Dodatkowo w skład zespołu wchodzi, starszy o całe pokolenie Józek Chyc-Scepon (19.3.1950) – (śpiew, basy),który  jest z zawodu stolarzem. Muzycy grają ze sobą w tym składzie od kilkunastu lat. Inni członkowie zespołu okazjonalnie współpracujący to: Piotr Rychlec - programing, klawisze, Michał Trąbki - gitara basowa, Łukasz Moskal – perkusja, Tomek Krawczyń – gitara.

W 2004 roku muzycy postanowili nagrać swój pierwszy album i nazwać się Zakopower. Nazwa miała odzwierciedlać szacunek do Zakopanego, a folklor góralski stał się źródłem inspiracji energicznego stylu zespołu.

Muzyka tworzona przez Zakopower to wyjątkowe połączenie góralskiej kultury z szeroko rozumianą nowoczesnością, co sytuuje ten zespół w kręgu oddziaływania World Music. Ich muzyka jest inspirowana melodiami góralskimi, lecz aranżowana jest w bardzo nowoczesny sposób, z wpływami muzyki klubowej, jazzu, popu, rocka.

{youtube}Rf4IqPe8JfU{/youtube}

W tekstach z jednej strony wykorzystano gwarę, która jednak miesza się z literacka polszczyzną, energetyczne melodie wykonywane są niekiedy na  tradycyjnych ludowych instrumentach, ale także na zgoła współczesnych (zwłaszcza elektrycznych wykorzystujących programming). Doświadczenie sceniczne, które muzycy zdobyli podczas wielu koncertów w Polsce i za granicą sprawia, że niezwykłą przyjemnością jest nie tylko słuchanie ich muzyki w domowym zaciszu, ale także podziwianie muzyków na żywo, zwłaszcza, że często występują oni w strojach ludowych. Swoją spontanicznością i bezpośredniością podbijają serca słuchaczy, wykorzystując melanż folkloru i zdobyczy muzyki współczesnej do tworzenia własnego stylu.

Swoją pierwszą płytę „Music Hal” muzycy wydali w maju 2005 roku. Podczas nagrywania płyty, zespół współpracował z Mateuszem Pośpieszalskim, który nadał ich muzyce charakterystycznego brzmienia, dodając do góralskości nowe, miejscami bardzo klubowe aranżacje. Dwa lata później muzycy wydali swoją drugą płytę „ Na siedem”. Płyta ta różni się znacznie charakterem od poprzedniej. Drugi album inspirowany był nie tylko klubowymi klimatami, znalazło się tu miejsce także na fragmenty w wykonaniu zaproszonego do współpracy wybitnego angielskiego skrzypka mieszkającego w Krakowie –  Nigela Kennedy’ego czy afrykańskie akcenty autorstwa Mamadou Diouf.  

Zespół Zakopower zyskał dużą przychylność i popularność społeczeństwa. Fakt ten podkreśla fragment wywiadu z zespołem zamieszczony w Gazecie Kraków:  „Dzięki zaangażowaniu w projekt Zakopower kulturalnych autorytetów Podhala większość mieszkańców regionu ma pozytywną opinię na temat zespołu. Burmistrz Zakopanego Piotr Bąk po wygranej w Opolu przysłał nawet list gratulacyjny.

- Tylko w Białym Dunajcu ostatnio jedna góralka z zespołu regionalnego pokręciła głową na mój widok i narzekała, że odchodzimy od prawdziwego folkloru - wzdycha Bartek Kudasik.”

Zespół bardzo często bierze udział w festiwalach zdobywając wiele nagród: pierwszym singlem z płyty „Music Hal”, utworem „Kiebyś Ty”, zdobyli nagrodę im. Karola Musioła w koncercie Premier 42. Festiwalu Piosenki Opole 2005, a następnie nagrodę Artysty Trendy 2005 w koncercie Top Trendy. W 2006 roku uczestniczyli m.in. w trzech dużych festiwalach folkowych (w Ostrawie, Budapeszcie i Rudolstadt), w koncertach KFPP Opole 2006, Top Trendy 2006 i w wielu koncertach w miastach całego kraju. Kilkuletnia praca zespołu została w 2008 roku ponownie nagrodzona. Najpierw za album "Na siedem" Zakopower otrzymał Fryderyka 2008 w kategorii album roku etno/folk. Następnie na 45. KFPP w Opolu zespół zdobył nagrodę jury i Super Premierę za nowy utwór „Bóg wie gdzie”. Zakopower znalazł się również wśród nominowanych do nagrody MTV Europe Music Awards w 2005 roku. Zespół stale koncertuje w Polsce jak i za granicą

{youtube}Yr2VC4oV_Os{/youtube}

Album "Music Hal"

Jak wspomniano zespół Zakopower wydał swoją pierwszą płytę „Music Hal” w 2005 roku z pomocą firmy fonograficznej należącej do Katarzyny Szczot – Kayax. Autorami tekstów są muzycy zespołu Zakopower oraz Mateusz Pośpieszalski, który dodatkowo napisał muzykę i jest producentem albumu. Na płycie można usłyszeć także piosenki do słów Wandy Szado – Kudasikowej i Wandy  Czubernatowej. Ostatnia piosenka na płycie pt. „Pozdrowienie” powstała do tekstu Kazimierza Przerwy Tetmajera. Często cała czwórka muzyków tworzących zespół, tj. Sebastian Karpiel - Bułecka, Bartłomiej Kudasik, Józef Chyc i Wojciech Topa współtworzyła teksty utworów. Bartłomiej Kudasik jako jedyny z tej czwórki jest autorem dwóch samodzielnych tekstów.

Tematyka piosenek, które znajdują się na pierwszej płycie górali z Podhala jest zróżnicowana. Są to głównie ballady ludowe, które wykorzystują jednak pewne motywy zaczerpnięte z literatury światowej, np. szekspirowskie (w piosence „Krapka Soli”).  Tematyka tekstów związana jest głównie z życiem górali, zbójników. W niektórych tekstach wspomina się bezpośrednio Tatry i Zakopane np. w „Poziom Adrenaliny, Obidi Maju”. Pojawiają się też piosenki o tematyce miłosnej „Kiebyś Ty, Zol Miłości”.

Muzycy piszą w języku literackim, na co dzień posługują się jednak gwarą, a z tego powodu często świadomie (lub znacznie częściej nieświadomie) płynnie przechodzą na gwarę. Część tekstów jest pisana w języku jedynie stylizowanym na gwarę.

Z muzycznego punktu widzenia twórczość Zakopower wpisuje się w World Music za sprawą wykorzystanych instrumentów, melodii oraz maniery wykonawczej. Muzycy wykorzystują tradycyjne instrumenty wprowadzając też współczesne. Wśród  tradycyjnych na plan pierwszy wysuwają się skrzypce, kontrabas, natomiast współczesne to instrumenty klawiszowe, perkusja, zastosowanie skreczu i programmingu. Tradycyjne skrzypce i basy występują w każdej piosence, muzycy przestrzegają typowej góralskiej dyspozycji prym i sekund, w myśl zasady, iż „wyznacznikiem każdej „nuty” góralskiej są „sekundy” i „basy”, a wiec jej trzon harmoniczny. Linia melodyczna i rytmika są wiec tylko uzewnętrznieniem tej harmonii.” (Włodzimierz Kotoński, „Uwagi o muzyce ludowej Podhala. Część I – o „Nutach” Góralskich” w: Muzyce. Warszawa, PIS, 1953, str. 7)

Sebastian Karpiel – Bułecka gra na prymie, Bartłomiej Kudasik na pierwszym sekundzie, a Wojciech Topa na drugim sekundzie, a na basie Józef Chyc.

W niektórych piosenkach pojawia się też koza (np. Kac). W tej piosence pojawia się także piła. We wszystkich piosenkach aranżacje są pomysłem Mateusza Pośpieszalskiego, tylko w piosenkach „Krapka Soli i Kac” wspomógł go Piotr Rychlec, natomiast w piosence „Pozdrowienie” aranżacje opracował cały zespół.

Muzycy Zakopower stosują specyficzną ludową manierę wykonawczą. Zaliczyć tu można  sposób trzymania instrumentów oraz śpiew. Włodzimierz Kotoński pisał już 50 lat temu, że „(…) maniera wykonawcza, pod którą rozumiemy także sposób wydobycia głosu, dynamikę i akcentowanie, jest jednym z najważniejszych czynników stanowiących o charakterze i pięknie melodii podhalańskich. Pominięcie tej maniery przy zapisie byłoby strasznym zubożeniem tych melodii”.

Na Podhalu często skrzypce trzyma się nie oparte pod brodą, ale na klatce piersiowej w pozycji pionowej, natomiast bas przechylony tak bardzo, aż właściwie przechylony do pozycji poziomej.

„Prymista góralski trzyma skrzypce pod szyją (nie przyciskając ich broda) w ten sposób, że szyjka skrzypiec opiera się na przegubie dłoni. Gra prawie wyłącznie na pierwszej pozycji. (…) Sekundziści trzymają skrzypce obrócone bokiem do ziemi, aby łatwiej im było grać na niższych strunach, i oparte nisko na piersiach. Grywają same dwudźwięki, używając tylko strun G i D albo D i A. „Basy” góralskie są najczęściej przerobioną wiolonczelą. (…) Basy nie mają nóżki. Nie opiera się wiec ich na ziemi, tylko zawiesza się na pasku na ramieniu i opiera między kolanami przechylając mocno szyjkę do tyłu.” (ibidem)

Piosenki na płycie „Music Hal” wykonywane są zarówno solowo jak i w wielogłosie. We wszystkich piosenkach (oprócz Ballady o Józku) pojawiają się chóry. W „Obidi Maju” występują nawet dwa chórki, w których śpiewają Wawrzek i Kubuś Topa, Antosia i Jasiek Kudasik oraz Mateusz Hulbój. Przeważają głosy męskie, ale także pojawiają się głosy kobiece. W „Zol Milości” możemy usłyszeć Bogusławę Kudasik, która również śpiewa wraz z Hanna Topą w „Obidi Maju”.

Melodie piosenek nie są stylizowane na muzykę ludową. Wyjątkowo zdarzają się cytaty (np. w piosence Kac  wykonany na kozie). W melodyce piosenek Zakopower brakuje charakterystycznych cech muzyki góralskiej (może, dlatego, iż muzykę pisze Mateusz Pospieszalski). Co więcej, nie posiadają one charakterystycznych dla regionu Podhala cech np. wąskiego ambitusu, są to też melodie jednozwrotkowe.

Nawiązanie do góralskości widać natomiast w wizualnym opracowaniu płyty.

Okładkę płyty zaprojektował i wykonał Paweł Przybyło, natomiast zdjęcia do płyty wykonali Anna Głuszko i Sylwia Słowatycka. Na okładce znajdują się zdjęcia członków zespołu w tradycyjnych góralskich strojach, zaczerpnięte z planu teledysku „Kiebyś Ty”. Okładka składa się z otwieranej książeczki, w której znajdują się teksty do wszystkich piosenek znajdujących się na płycie. Zamieszczono tam także opis dotyczący autorów i wykonawców poszczególnych piosenek. 

Do płyty „Music Hal” zespół nagrał również dwa promujące ją teledyski, do piosenki „Kiebyś Ty  i Poziom Adrenaliny”.  „Kiebyś Ty” jest teledyskiem pozbawiony fabuły,  zrealizowano go w 2005roku, a reżyserem tego teledysku jest Anna Maliszewska (urodzona 1974 roku w Gdyni. Kończyła dziennikarstwo na Uniwersytecie Warszawskim. Przez wiele lat pracowała jako dziennikarka w telewizjach muzycznych  – najpierw Atomic TV, później MTV Polska, gdzie zajmowała się oprawą i wizerunkiem stacji. Jest czołową w naszym kraju realizatorką teledysków –  autorką scenariuszy, reżyserem i scenografem). Ubrani w typowe góralskie stroje muzycy wykonują swoją piosenkę. Tłem jest graficzna konstrukcja z różnego rodzaju wzorami i napisami, ukazująca urywki tekstu piosenki. Charakterystyczne jest to, iż pojawiają się tam tylko dwa kolory biały i czerwony. Na początku i na samym końcu teledysku pojawia się animowana postać harnasia. Jest ona bardzo ważna ponieważ odnosi się do tradycji góralskiej, w której postać harnasia uważana jest za wzór cech pozytywnych. Można spekulować, że postać lidera grupy, aczkolwiek bez wszystkich cech typowych dla harnasia, jest stylizowana na wodza bandy góralskiej.

{youtube}Qazq_fh3sDY{/youtube}

„Poziom Adrenaliny” także zrealizowano w 2005 roku. Reżyserem tego teledysku jest Mariusz Palej (urodzony 15 stycznia 1970 w Krakowie, absolwent Studium Fotografii w Warszawie i Bratysławie, Wydziału Operatorskiego w Szkole Filmowej w Łodzi (PWSFTViT). Operator filmowy, telewizyjny, realizator wizji i światła oraz operator i jak i samodzielny realizator krótkich form filmowych wideoklipów i reklam). 


Teledysk utrzymany jest w bardzo podobnej konwencji co teledysk do piosenki „Kiebyś Ty”. Muzycy ubrani są na nim w kostiumy pilotów, a ich tłem jest silnik samolotu.

Wykreowany wizerunek członków zespołu Zakopower i solisty Sebastiana Karpiela – Bułecki na koncertach jest niezmienny. Zawsze starają się zachować choć jeden z elementów stroju góralskiego. Ich stroje zależą także od tego, z jakiej okazji grają koncert: kiedy grają koncerty plenerowe występują ubrani nie po góralsku – jeansy, podkoszulki, tenisówki. Natomiast przy specjalnych uroczystych okazjach np. podczas świątecznego koncertu w Salonie Poezji poprowadzonego przez Annę Dymna i Krzysztofa Orzechowskiego w Teatrze Słowackiego w Krakowie w dniu 21.12.2008 roku muzycy wystąpili w góralskich strojach. Łącząc współczesny ubiór z tradycyjnym, zespół  podkreśla  połączenie muzyki ludowej z  kulturą popularną.

Szanowna Użytkowniczko, Szanowny Użytkowniku, zanim klikniesz „Przejdź do serwisu” lub zamkniesz to okno, prosimy o przeczytanie tej informacji. Prosimy w niej o Twoją dobrowolną zgodę na przetwarzanie Twoich danych osobowych przez naszych partnerów biznesowych oraz przekazujemy informacje o tzw. cookies i o przetwarzaniu przez nas Twoich danych osobowych. Klikając „Przejdź do serwisu” lub zamykając okno, zgadzasz się na poniższe. Możesz też odmówić zgody lub ograniczyć jej zakres. Zgoda Jeśli chcesz zgodzić się na przetwarzanie przez Etnosystem.pl Twoich danych osobowych, które udostępniasz w historii przeglądania stron i aplikacji internetowych oraz danych lokalizacyjnych generowanych przez Twoje urządzenie, w celach marketingowych (obejmujących zautomatyzowaną analizę Twojej aktywności na stronach internetowych i w aplikacjach w celu ustalenia Twoich potencjalnych zainteresowań dla dostosowania reklamy i oferty) w tym na umieszczanie znaczników internetowych (cookies itp.) na Twoich urządzeniach i odczytywanie takich znaczników, kliknij przycisk „Przejdź do serwisu” lub zamknij to okno. Jeśli nie chcesz wyrazić zgody kliknij „Zamknij”. Wyrażenie zgody jest dobrowolne. Powyższa zgoda dotyczy przetwarzania Twoich danych osobowych do śledzenia statystyk Google Analytics czy wyświetlania Ci dedykowanych reklam.
Więcej informacji Przejdź do serwisu Zamknij